Bosna i Hercegovina sve teže apsorbuje sredstva koja dobija iz EU, a najveći problemi su u administrativnim kapacitetima zemlje da iskoristi pogodnosti iz evropskog finansiranja, uključujući i grantove, proizlazi iz zvaničnih EU dokumenata koje su analizirale “Nezavisne”.
Problemi na svim nivoima vlasti
Problemi s realizacijom ne odnose se samo na sredstva iz Plana rasta, odnosno 300 miliona evra koliko bi BiH mogla da izgubi, već na strukturalni problem povlačenja evropskih sredstava koji se odnosi na gotovo sve nivoe vlasti i administrativne cjeline u BiH.
Problemi i neefikasnosti
U izvještajima o implementaciji evropskih projekata realizovanih u BiH korištenjem evropskih sredstava ranijih godina navođeno je da se sredstva uglavnom uspješno realizuju, iako su i tada uočeni problemi i neefikasnosti. Na primjer, u izvještaju o realizaciji evropskih projekata u periodu 2014-2020, ocjene o realizaciji projekata u BiH bile su relativno pozitivne.
Održivost u cjelini pozitivno ocijenjena
“Kada je riječ o rezultatima, IPA projekti bili su djelotvorni i efikasni, iako je bilo problema u njihovom sprovođenju zbog rada izvođača, sporih procedura javnih nabavki, ispunjavanja uslova ili postizanja saglasnosti među svim zainteresovanim stranama. Održivost je u cjelini pozitivno ocijenjena, jer je veliki dio pomoći povezan s tehničkim dijelovima pravne tekovine EU i stoga će biti dio dugoročne političke agende zemlje”, navedeno je.
Nedostatak efikasnog mehanizma koordinacije
Prvi ozbiljniji problemi su se pojavili u narednom finansijskom periodu, a Delegacija EU je 2022. u zvaničnom saopštenju upozorila da su se pojavili problemi koji bi mogli dovesti do dugoročnijeg smanjenja kapaciteta apsorpcije evropskih sredstava.
“Nedostatak efikasnog mehanizma koordinacije utiče i na programiranje i na efikasno sprovođenje IPA pomoći. Problemi u programiranju i sprovođenju IPA pomoći postaće još izraženiji u okviru IPA III. Ukoliko vlasti BiH ne budu sposobne da pripreme relevantne i dovoljno razrađene projektne prijedloge, to će značajno uticati na sredstva namijenjena BiH”, upozorili su oni tada nakon sastanka s predstavnicima bh. institucija koje su korisnici evropskih sredstava.
Metodologija dodjele sredstava
Osnovni razlog za pogoršanje je u činjenici da je EU od početka implementacije IPA III promijenila metodologiju dodjele sredstava. Umjesto, kao do tada, da svaka zemlja može računati na fiksnu sumu, uvedena je novina da se sve zemlje takmiče za ista sredstva, koja onda dobijaju zemlje koje ponude najbolje projekte.
Upravo je u ovom segmentu, koji je krenuo s IPA prije nekoliko godina, kulminirao problem sa sredstvima iz Plana rasta – BiH je izgubila sto miliona evra, a upravo je u opasnosti da izgubi još 300 miliona zato što druge zemlje nude bolje projekte i imaju bolju pripremljenost za njihovo preuzimanje, što BiH čini nekonkurentnom i onemogućuje joj da uzme dio od šest milijardi evra namijenjenih za naš region, od čega su značajna sredstva u grantovima.
Tokom vlasti postojeće strukture na nivou BiH, veći dio mandata je prošao bez postojanja jasne parlamentarne većine, što je ubrzalo problem, ali on je, kao što smo vidjeli iz upozorenja Delegacije iz 2022, počeo još ranije, tokom mandata Savjeta ministara BiH na čijem čelu je bio Zoran Tegeltija.
BiH smanjila količinu novca koje povlači iz EU
U svojoj rezoluciji iz prošle godine, Evropski parlament je izrazio žaljenje što je BiH smanjila količinu novca koje povlači iz EU.
“Izražavamo žaljenje što održivo poboljšanje i napredak u ovoj oblasti dodatno ometaju struktura upravljanja i nedostatak strategija na nivou cijele zemlje u svim oblastima i na svim nivoima; pozivamo na što skorije imenovanje koordinatora za IPA III i na bolje korištenje sredstava IPA III u BiH, uključujući lokalni i regionalni nivo; pozivamo na jačanje kapaciteta lokalnih i regionalnih vlasti za sprovođenje socio-ekonomskih reformi i upravljanje projektima koji se sufinansiraju sredstvima EU, kako bi se povećalo korištenje dostupnih sredstava i smanjile regionalne nejednakosti”, naveli su oni.
(Nezavisne) Foto: AP
